Cách tập phục hồi chức năng bàn tay sau tai biến, chấn thương

Sau các chấn thương, tai biến, phẫu thuật hoặc do bệnh lý thần kinh – cơ – xương khớp, chức năng của bàn tay có thể bị suy giảm nghiêm trọng. Trong trường hợp này, việc tập phục hồi chức năng bàn tay rất quan trọng. Không chỉ giúp khôi phục vận động, giảm đau, các bài tập vật lý trị liệu bàn tay sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, giúp người bệnh lấy lại khả năng tự chăm sóc và sinh hoạt xã hội.

Các trường hợp cần tập phục hồi chức năng bàn tay

Việc tập phục hồi chức năng bàn tay đóng vai trò quan trọng để khôi phục khả năng vận động, cầm nắm và thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày của người bệnh. Một số trường hợp cần tập vật lý trị liệu bàn tay gồm:

• Sau tai biến, đột quỵ: Một bên cơ thể, đặc biệt là tay bị yếu, liệt không còn khả năng vận động linh hoạt, cứng khớp gây khó khăn khi cầm nắm. Cần luyện tập kích thích vận động của bàn tay để ngăn ngừa dính khớp, tăng khả năng phản xạ và thực hiện kỹ năng cơ bản.
• Sau phẫu thuật, gãy xương: Tay bị sưng nề, đau đớn và hạn chế tầm vận động. Cần luyện tập và trị liệu nhằm giảm sưng đau, viêm nhiễm, tăng sức mạnh cơ, tăng tầm vận động của các khớp ngón tay nhằm ngăn ngừa dính khớp, xơ hóa mô.
• Sau chấn thương dây chằng, gân, cơ: Tay khó gập duỗi, hạn chế chức năng cầm nắm, khi vận động gây đau nhức. Cần tập luyện để phục hồi lại gân cơ đã bị tổn thương, tăng khả năng phối hợp và phản xạ của ngón tay.
• Người bị viêm khớp, liệt nhẹ, Parkinson: Tay bị tổn thương, có thể gây đau đớn, biến dạng hay cứng khớp, giảm khả năng phản xạ và tự chủ vận động. Cần tập luyện và trị liệu nhằm duy trì tầm vận động khớp, giảm đau, tăng sức mạnh cơ và hạn chế thoái hóa khớp.

Các phương pháp và bài tập vật lý trị liệu bàn tay phổ biến

Bài tập phục hồi chức năng bàn tay

Các bài tập phục hồi chức năng bàn tay cần thực hiện sớm, người bệnh có thể tự tập luyện bài tập đơn giản để duy trì vận động cho cơ khớp. Một số bài tập đơn giản có thể tham khảo như:

• Bài tập khởi động và kéo giãn: Xoay cổ tay theo chiều kim đồng hồ và xoay ngược chiều; duỗi và gập các ngón tay từng ngón hoặc đồng loạt; kéo căng lòng bàn tay bằng tay còn lại, giữ 10 – 15 giây mỗi lần. Tần suất các bài tập nên tối ưu từ 8 – 10 lần/động tác và 2 – 3 lần/ngày.
• Bài tập tăng sức mạnh và vận động: Tập co bóp và nâng bàn tay cùng các dụng cụ như bóng cao su, tạ nhẹ; gấp duỗi ngón tay cùng dây kháng lực, kẹp tay lò xo. Tần suất thực hiện động tác 8 – 10 lần/động tác và 2 – 3 lần/ngày.

Phương pháp tập vật lý trị liệu bàn tay

Tập chủ động và thụ động

Tập thụ động là phương pháp tập luyện dựa vào sự hỗ trợ của máy móc hoặc người khác, người bệnh không cần dùng sức. Phương pháp này phù hợp cho người bệnh sau đột quỵ, phẫu thuật khi cơ còn yếu, không thể tự dùng sức để tập luyện. 

Các bài tập thụ động phổ biến như:

• Người tập dùng tay lành thực hiện gập – duỗi từng ngón tay của tay còn lại.
• Sử dụng máy CPM cài đặt các bài tập giúp di chuyển cổ tay và ngón tay nhẹ nhàng theo biên độ.
• Sử dụng găng tay robot, chọn chế độ tập tự động để thực hiện co – duỗi ngón tay đều đặn và nhẹ nhàng.

Tập chủ động là phương pháp tập luyện dựa vào sức lực cơ của chính người bệnh. Cách cách tập phục hồi chức năng bàn tay này áp dụng cho người bệnh có khả năng cử động nhẹ, cần tăng sức mạnh cơ.

Các bài tập chủ động người bệnh có thể thực hiện:

• Tự gập – duỗi từng ngón tay hàng ngày
• Xoay cổ tay, mở rộng – khép các ngón tay.
• Bóp bóng gel, cuộn khăn bằng bàn tay, xoay tạ nhẹ, gập duỗi với dây thun hoặc kẹp lò xo để tăng sức mạnh.
• Sử dụng găng tay robot chọn chế độ tập bắt chước để tự tập luyện bên tay yếu.

Hai phương pháp này người bệnh có thể tìm mua máy tập CPM chi trên hoặc găng tay robot để tự tập luyện tại nhà.

Sử dụng dụng cụ hỗ trợ tập phục hồi chức năng

Ngoài cách tập phục hồi chức năng bàn tay bằng các dòng máy chủ động và thụ động, các phòng khám và cơ sở chuyên khoa sẽ chỉ định liệu trình sử dụng kết hợp dụng cụ tập và máy vật lý trị liệu bàn tay để tối ưu hiệu quả. Từng giai đoạn phục hồi, mức độ tổn thương và mục tiêu điều trị sẽ sử dụng những dòng máy phù hợp:

• Giai đoạn 0 – 4 tuần: Sử dụng máy CPM, găng tay robot, thanh cuộn cổ tay hỗ trợ gập duỗi ngón tay, kích thích tầm vận động

Găng tay robot phục hồi chức năng tay

• Giai đoạn 4 – 8 tuần: Sử dụng bóng gel mềm, đất nặn y tế, dây thun kháng lực, kẹp tay lò xo, tạ tay để thực hiện các động tác bóp – nặn – cuộn tăng lực cơ tay và khả năng kiểm soát.
• Giai đoạn sau 8 tuần: Sử dụng khung tập đa năng, khung tập phản xạ thần kinh, bàn phục hồi chức năng bàn tay và kết hợp các bài tập nhặt hạt, xếp hình, bút bấm để phát triển kỹ năng vận động tinh, tăng khả năng phối hợp, phản xạ. 

Ngoài ra, trong từng giai đoạn bác sĩ sẽ chỉ định tập luyện song song cùng trị liệu máy siêu âm, máy laser, máy nén ép, máy điện châm và máy nhiệt trị liệu để giảm đau nhức, kích thích phục hồi tự nhiên.

Lưu ý và sai lầm thường gặp khi tập vật lý trị liệu bàn tay

Trong quá trình tập phục hồi chức năng bàn tay, người bệnh có thể mắc nhiều sai lầm dẫn đến các tổn thương và rủi ro không đáng có. Vì vậy, có một số lưu ý cần nắm rõ về cách tập vật lý trị liệu bàn tay như sau:

• Tập quá sức – quá nhanh dễ gia tăng tình trạng sưng đau, tổn thương mô. Cần bắt đầu tập nhẹ nhàng và tăng dần mức độ tùy theo khả năng phục hồi.
• Không theo dõi cơn đau hoặc dấu hiệu sưng viêm: Tình trạng đau sưng có thể diễn ra nghiêm trọng hơn ảnh hưởng tới tiến độ phục hồi. Cần đánh giá hiệu quả và mức độ phục hồi qua từng buổi tập, ngưng tập nếu cơn đau kéo dài trên 24 giờ sau tập.
• Chỉ tập trung bàn tay, bỏ qua cổ tay – vai – cánh tay: Cần kết hợp tập luyện toàn bộ chi trên để tăng khả năng phối hợp, phản xạ và sự linh hoạt khi vận động.
• Tự ý tập luyện sai kỹ thuật, không theo hướng dẫn của chuyên viên: Cần tập luyện theo hướng dẫn và định kỳ thăm khám lại để tránh sai tư thế, lệch trục vận động, tổn thương mô.

Ngoài ra, cần lưu ý khởi động trước khi tập luyện, kiên trì tập đều đặn mỗi ngày, lắng nghe cơ thể và chăm sóc bàn tay mỗi ngày để phục hồi nhanh, hiệu quả, an toàn.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tập phục hồi tay bao lâu thì có kết quả?

Thời gian tập phục hồi chức năng bàn tay phụ thuộc vào mức độ tổn thương, tình trạng sức khỏe và mức độ kiên trì của người tập. Thông thường, sau 2 – 4 tuần tập đúng cách, người bệnh sẽ nhận thấy hiệu quả cải thiện rõ rệt về khả năng vận động hay sức mạnh cơ. Tuy nhiên, với các tổn thương nghiêm trọng thì quá trình phục hồi có thể kéo dài từ vài tháng đến cả năm.

Khi tập vật lý trị liệu bàn tay có cần kết hợp thuốc hay không?

Trong một số trường hợp, khi có tình trạng sưng viêm hoặc đau nhiều, bác sĩ có thể chỉ định kết hợp sử dụng thuốc giảm đau, giãn cơ hoặc chống viêm. Tuy nhiên, thuốc chỉ có thể hỗ trợ giai đoạn đầu để giảm triệu chứng, về lâu dài để phục hồi hoàn toàn người bệnh vẫn cần tập phục hồi đúng kỹ thuật, kiên trì.

Có thể tự tập vật lý trị liệu bàn tay ở nhà không?
Người bệnh hoàn toàn có thể tự tập vật lý trị liệu bàn tay tại nhà, sử dụng các thiết bị hỗ trợ phù hợp. Tuy nhiên cần lưu ý tham khảo ý kiến của bác sĩ và xem kỹ cách sử dụng thiết bị để thực hiện tập đúng kỹ thuật. Nếu tự tập sai cách sẽ làm chậm quá trình phục hồi hoặc gây thêm tổn thương cho tay. Cần lên kế hoạch tập luyện, theo dõi và đánh giá định kỳ với bác sĩ để tối ưu hiệu quả.

Kết luận

Việc kết hợp đúng dụng cụ và cách tập phục hồi chức năng bàn tay sẽ tối ưu hiệu quả phục hồi, đảm bảo an toàn và tiết kiệm thời gian cho người bệnh. Tùy theo tình trạng từng bệnh nhân, bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu sẽ chỉ định phương pháp phù hợp nhất. 

Với những nhu cầu cần tư vấn thiết bị trang bị tại phòng khám hay sử dụng cá nhân, hãy liên hệ trực tiếp tới hotline 0988 086 003 Hải Minh để được hỗ trợ!