Điều Trị Viêm Gân Gót Chân Achilles: Phác Đồ Điều Trị, Bài Tập Chuẩn

Viêm gân gót chân Achilles là tình trạng dải gân nối cơ bắp chân với xương gót bị quá tải, tổn thương dẫn tới đau nhức, cứng khớp, khó đi lại. Tình trạng thường gặp ở người chạy bộ, vận động nhiều hoặc tăng cường độ tập quá nhanh, gây đau và hạn chế vận động. Điều trị viêm gân gót chân Achilles cần chú trọng nghỉ ngơi, kiểm soát viêm và phục hồi sức mạnh gân theo từng giai đoạn. Tham khảo phác đồ điều trị, các bài tập phục hồi chuẩn và sai lầm cần tránh ngay sau đây.

Viêm gân gót chân Achilles thực chất là bệnh gì?

Gân Achilles làm gì và chịu tải bao nhiêu?

Gân Achilles là gân lớn và khỏe nhất cơ thể, nối cơ bụng chân và cơ dép với xương gót, giúp thực hiện động tác đi, chạy, nhảy và nhón gót. Khi chạy hoặc nhảy, gân phải chịu mức tải rất lớn, có thể lên tới nhiều lần trọng lượng cơ thể.

2 thể viêm gân Achilles và vì sao cần phân biệt?

Xác định đúng thể viêm rất quan trọng vì vị trí tổn thương khác nhau sẽ ảnh hưởng đến cách điều trị viêm gân gót chân Achilles.

• Thể giữa gân: Thể phổ biến với các cơn đau cách điểm bám vào xương gót khoảng 2 – 6cm, phù hợp với các bài hạ gót qua mép bậc.
• Thể điểm bám: Thể khó điều trị hơn với các cơn đau ngay vị trí gân bám vào xương gót. Không nên thả gót quá sâu qua mép bậc vì có thể tăng chèn ép gân vào xương.

Những bệnh lý dễ nhầm với viêm gân Achilles

Đau vùng gót không phải lúc nào cũng xuất phát từ gân Achilles. Một số tình trạng có biểu hiện tương tự gồm:

• Viêm cân gan chân: Đau chủ yếu ở gan bàn chân khi bước những bước đầu tiên
• Viêm bao hoạt dịch sau gót: Đau và sưng vùng phía sau gót
• Biến dạng Haglund: Phần xương nhô bất thường ở phía sau xương gót, gây đau
• Gãy do mỏi xương gót: Đau tăng khi chịu lực, xuất hiện sau khi hoạt động đột ngột
• Bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng: Đau lan từ vùng lưng xuống chân, kèm tê

Cách tự đánh giá tại nhà và 6 dấu hiệu phải đi khám ngay

3 cách tự kiểm tra gân Achilles trong 5 phút

Ấn định vị điểm đau giữa gân hay sát xương gót bằng cách thực hiện các kiểm tra đơn giản:

• Xác định vị trí đau: Đau ở giữa thân gân hay sát xương gót giúp phân biệt thể giữa gân và thể điểm bám
• Theo dõi đau khi bắt đầu vận động: Đau hoặc cứng rõ ở những bước đầu buổi sáng rồi giảm dần là dấu hiệu thường gặp của bệnh lý gân
• Test kiễng gót một chân: Kiễng gót từng bên và ghi lại số lần thực hiện được trước khi đau hoặc mỏi để làm mốc theo dõi tiến triển

Thang đau 0 – 10 và nhật ký theo dõi 7 ngày

Dùng thang 0 – 10, trong đó 0 là không đau và 10 là đau dữ dội nhất. Ghi nhật ký theo dõi trong 7 ngày, trong đó mỗi ngày ghi 3 chỉ số đau ở bước đầu buổi sáng,  đau khi hoạt động, đau vào ngày hôm sau.

6 dấu hiệu không nên tự điều trị tại nhà

Nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu dưới đây, nên dừng tự tập và đi khám để được đánh giá nguyên nhân và mức độ tổn thương:

• Nghe tiếng “bụp/phựt” kèm đau đột ngột khi vận động dấu hiệu nghi ngờ đứt gân Achilles, cần đi cấp cứu
• Không thể kiễng gót một chân, đi khập khiễng rõ hoặc sờ thấy hõm bất thường trên đường đi của gân
• Gân sưng, nóng, đỏ nhiều kèm sốt dễ dẫn tới tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng
• Đang hoặc vừa dùng kháng sinh nhóm fluoroquinolon như ciprofloxacin, levofloxacin
• Đau không cải thiện sau 6 – 8 tuần tập đúng cách hoặc triệu chứng gia tăng 
• Bệnh lý đái tháo đường, viêm khớp dạng thấp, cột sống hoặc từng tiêm corticoid vùng gót

Có cần siêu âm hoặc MRI không?

Chẩn đoán điều trị viêm gân gót chân Achilles chủ yếu dựa vào khám lâm sàng, không phải trường hợp nào cũng cần chụp. Siêu âm hoặc MRI thường được cân nhắc khi nghi rách/đứt gân, cần loại trừ nguyên nhân khác hoặc điều trị bảo tồn không hiệu quả.

Phác đồ điều trị bảo tồn 12 tuần 

Nguyên tắc cốt lõi: quản lý tải thay vì nghỉ hoàn toàn

Mục tiêu điều trị viêm gân gót chân Achilles là giảm những hoạt động kích thích triệu chứng như chạy dốc, chạy tốc độ, nhảy nhưng vẫn duy trì vận động phù hợp. Gân cần chịu tải có kiểm soát để phục hồi; nghỉ quá lâu khiến gân và cơ bắp yếu đi, tăng nguy cơ tái phát viêm.

Giai đoạn 1 (tuần 1 – 2): Giảm kích thích và làm quen với tải tĩnh

Điều chỉnh hoạt động, giày dép và có thể dùng gót nâng nếu bị viêm gân thể điểm bám. Bắt đầu các bài giữ tĩnh cho cơ bắp chân để giảm đau và duy trì khả năng chịu tải. Chuyển sang giai đoạn 2 khi đau bước sáng giảm và tải tĩnh không làm đau tăng vào ngày hôm sau.

Giai đoạn 2 (tuần 3 – 6): Tăng tải từ từ – nền tảng của phục hồi

Có thể lựa chọn bài lệch tâm Alfredson hoặc Heavy Slow Resistance (HSR) với tải nặng, thực hiện chậm và có kiểm soát. Alfredson có khối lượng tập rất lớn nên nhiều người khó duy trì; HSR thường thực tế hơn với người đi làm và có thể cho hiệu quả tương đương.

Giai đoạn 3 (tuần 7 – 10): Tăng sức mạnh và khôi phục sức bật

Tiếp tục tăng tải, bổ sung bài tập một chân và bắt đầu các động tác nhảy nhẹ như nhảy dây tại chỗ hoặc bật nhỏ khi đủ điều kiện. Có thể chuyển giai đoạn khi thực hiện kiễng gót một chân đạt số lần gần tương đương bên lành và không đau tăng vào ngày hôm sau.

Giai đoạn 4 (tuần 11 – 12+): Quay lại chạy và thể thao từng bước

Trở lại vận động theo từng bước đi bộ nhanh, chạy xen kẽ đi bộ đến chạy liên tục quãng ngắn. Tăng dần khối lượng tập chạy trong khoảng 10%/tuần. Nếu đau vượt ngưỡng khi chạy hoặc đau buổi sáng hôm sau tăng lên, cần giảm tải và lùi lại một bậc.

Hiệu quả thực tế

Trường hợp viêm gân Achilles nhẹ và được xử lý sớm có thể cải thiện rõ trong vài tuần. Với viêm kéo dài hoặc mạn tính, quá trình phục hồi thường cần 3 – 6 tháng hoặc lâu hơn.

Bảng bài tập chi tiết theo từng động tác

Lưu ý 4 thói quen khiến viêm gân Achilles kéo dài

Trong quá trình điều trị viêm gân gót chân Achilles, để hạn chế tình trạng viêm tái phát, kéo dài cần lưu ý 4 thói quen:

• Kéo giãn gân gót quá mạnh hoặc quá lâu tăng chèn ép lên vùng tổn thương
• Nghỉ hoàn toàn quá lâu rồi trở lại chạy như cũ làm gân quá tải, dễ tái phát viêm
• Day, ấn hoặc lăn mạnh trực tiếp lên vùng gân đau làm tăng tổn thương kích ứng
• Uống thuốc kháng viêm chỉ giúp giảm đau tạm thời nhưng không giải quyết nguyên nhân; không nên phụ thuộc thuốc.

Chườm nóng hay chườm lạnh khi đau gân Achilles?

Chườm lạnh phù hợp để giảm đau tạm thời sau vận động, còn chườm nóng có thể dùng để làm ấm mô trước khi tập. Cả hai cách chườm chỉ hỗ trợ triệu chứng và không thay thế điều trị phục hồi chính.

Thiết bị và dụng cụ hỗ trợ điều trị viêm gân gót chân

Dụng cụ giảm tải và hỗ trợ tập phục hồi

Gót nâng sử dụng tạm thời để giảm lực kéo và chèn ép lên gân Achilles, đặc biệt hữu ích với viêm gân thể điểm bám ở giai đoạn đầu. Bậc tập hoặc bục thấp hỗ trợ thực hiện các bài hạ gót, trong khi dây kháng lực phù hợp để khởi động và tăng sức mạnh.

Thiết bị hỗ trợ giảm đau và kiểm soát triệu chứng

Nhiệt trị liệu, máy nén ép và máy điện xung có thể hỗ trợ giảm đau hoặc thư giãn vùng cơ quanh gân. Siêu âm trị liệu và laser trị liệu cũng có thể được sử dụng trong một số chương trình vật lý trị liệu. Tuy nhiên, các thiết bị này chủ yếu hỗ trợ triệu chứng, không thay thế bài tập phục hồi.

Thiết bị chuyên dụng chi phí cao

Sóng xung kích có thể hỗ trợ điều trị viêm gân gót chân Achilles, giúp giảm đau và cải thiện chức năng khi triệu chứng kéo dài và không đáp ứng đầy đủ với điều trị bảo tồn. Hiệu quả có thể khác nhau tùy thể bệnh và phác đồ điều trị, cần thực hiện theo chỉ định của bác sĩ. Ngoài ra, sử dụng các thiết bị tập chuyên khoa, máy tập CPM, khung tập phục hồi chức năng, robot tập phục hồi chức năng để tập luyện bài tập và gia tăng hiệu quả.

Khi nào cần dùng thuốc, tiêm hoặc phẫu thuật?

Thuốc, tiêm và phẫu thuật không phải lựa chọn ưu tiên trong điều trị viêm gân gót chân Achilles mà chỉ được cân nhắc tùy mức độ tổn thương và đáp ứng với điều trị bảo tồn.

• Thuốc giảm đau / kháng viêm: Kiểm soát đau trong ngắn hạn để người bệnh có thể tập phục hồi, không sử dụng kéo dài và chỉ sử dụng theo chỉ định của bác sĩ.
• Tiêm corticoid vào vùng gân: Đặc biệt thận trọng vì có thể làm suy yếu mô gân và tăng nguy cơ đứt gân Achilles. Thực hiện phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định.
• PRP và các can thiệp tiêm khác: Chưa có nhiều chứng minh hiệu quả lâm sàng, cần tham khảo hướng dẫn và chỉ định chuyên môn.
• Phẫu thuật: Cân nhắc khi điều trị bảo tồn đúng cách và đủ lâu trên 6 tháng nhưng không có hiệu quả. Các trường hợp có gai/canxi hóa tại điểm bám gân hoặc biến dạng Haglund sẽ chỉ định phẫu thuật riêng.

Điều trị viêm gân gót chân Achilles cần kiên trì, tăng tải có kiểm soát và lựa chọn phương pháp phù hợp với từng thể bệnh. Bên cạnh các bài tập, việc trang bị thiết bị hỗ trợ phù hợp có thể giúp quá trình giảm đau và phục hồi thuận lợi hơn. 

Nếu bạn đang tìm dụng cụ, thiết bị hỗ trợ trị liệu và tập luyện phục hồi, liên hệ Hải Minh qua hotline 0988086003 để được tư vấn và lựa chọn thiết bị phù hợp nhất!

FAQs 

Viêm gân gót chân Achilles bao lâu thì khỏi?

Thời gian hồi phục tùy mức độ tổn thương và đáp ứng điều trị, thường cần vài tuần đến vài tháng.

Viêm gân gót chân có tự khỏi không nếu chỉ nghỉ ngơi?

Nghỉ ngơi có thể giúp giảm đau nhưng không giải quyết hoàn toàn tình trạng suy giảm khả năng chịu tải của gân. Nên kết hợp giảm tải với bài tập phục hồi phù hợp.

Bị viêm gân gót chân có nên đi bộ không? Có nên tiếp tục chạy?

Có thể đi bộ nếu mức đau nhẹ và không tăng sau vận động. Nên tạm giảm hoặc ngừng chạy khi đang đau, sau đó tăng dần cường độ khi gân phục hồi.

Viêm gân gót chân nên chườm nóng hay chườm lạnh?

Chườm lạnh phù hợp khi vùng gân đau nhiều sau vận động. Chườm nóng giúp thư giãn nhưng chủ yếu mang tính hỗ trợ giảm triệu chứng.

Viêm gân gót chân có nên xoa bóp, day ấn vùng đau không?

Có thể massage nhẹ để giảm căng cơ, nhưng không nên day ấn mạnh trực tiếp vào vùng gân đang đau.

Sóng xung kích có chữa được viêm gân gót chân không?

Sóng xung kích có thể hỗ trợ điều trị một số trường hợp viêm gân Achilles kéo dài. Tuy nhiên, cần kết hợp các thiết bị trị liệu và tập luyện chuyên dụng khác.

Viêm gân gót chân nên đi giày như thế nào? Có cần miếng lót gót không?

Nên chọn giày vừa chân, đế ổn định và phù hợp hoạt động, hạn chế sử dụng miếng nâng gót.

Khi nào viêm gân gót chân phải mổ?

Cân nhắc khi điều trị bảo tồn trên 6 tháng nhưng không cải thiện, các trường hợp biến dạng sẽ có chỉ định riêng.

Làm sao phân biệt viêm gân gót chân với đứt gân gót chân?

Viêm gân thường gây đau tăng dần khi vận động; đứt gân thường đau đột ngột, có thể nghe/cảm nhận tiếng “bụp” và khó nhón gót.