Xẹp đốt sống: Dấu hiệu, mức độ nguy hiểm và cách điều trị

Xẹp đốt sống là tổn thương ở cột sống do cấu trúc xương suy yếu hay bị tác động lực mạnh. Tình trạng thường gặp ở người cao tuổi, người bị loãng xương hoặc sau chấn thương. Bệnh gây đau lưng, hạn chế vận động và dẫn đến nhiều biến chứng nếu không được điều trị kịp thời. Tìm hiểu chi tiết về dấu hiệu, nguyên nhân, cách điều trị và lưu ý phục hồi qua bài viết.

Xẹp đốt sống là gì?

Xẹp đốt sống là gì?

Xẹp đốt sống là tình trạng thân đốt sống bị giảm chiều cao hoặc biến dạng do cấu trúc xương suy yếu hoặc chịu lực tác động quá lớn. Tình trạng này thường xảy ra ở người bị loãng xương, người cao tuổi hoặc sau chấn thương, có thể gây đau lưng, hạn chế vận động và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Dấu hiệu xẹp đốt sống

Xẹp đốt sống có thể nhận biết thông qua các dấu hiệu khác nhau, tùy từng mức độ tổn thương như:

• Đau lưng đột ngột: Cơn đau xuất hiện sau khi té ngã, nâng vật nặng hoặc đôi khi chỉ sau những hoạt động nhẹ.
• Đau tăng khi vận động: Cơn đau tăng rõ hơn khi đứng, đi lại, cúi người hoặc thay đổi tư thế.
• Giảm đau khi nghỉ ngơi: Cơn đau dịu đi khi nằm nghỉ, giảm áp lực lên cột sống.
• Giảm chiều cao: Xẹp nhiều đốt sống có thể khiến chiều cao của người bệnh giảm đi theo thời gian.
• Gù lưng, thay đổi tư thế: Biến dạng cột sống gây cong người về phía trước, lưng khom và khó giữ tư thế thẳng.
• Tê bì hoặc yếu tay chân: Xuất hiện khi tổn thương gây chèn ép các cấu trúc thần kinh.

Xẹp đốt sống có nguy hiểm không?

Xẹp đốt sống có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ xẹp và tình trạng tổn thương thần kinh đi kèm.

• Đau lưng kéo dài: Cơn đau ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt và khả năng vận động.
• Biến dạng cột sống: Xẹp nhiều đốt sống gây gù lưng, thay đổi tư thế và giảm chiều cao.
• Hạn chế vận động: Người bệnh gặp khó khăn khi đi lại, đứng lâu hoặc thực hiện các hoạt động thường ngày.
• Tăng nguy cơ gãy xẹp đốt sống tiếp theo: Ở người bị loãng xương, tình trạng xẹp một đốt sống có thể làm tăng nguy cơ tổn thương các đốt sống khác.
• Chèn ép thần kinh: Trong những trường hợp nặng, tổn thương có thể gây tê bì, yếu chi hoặc rối loạn chức năng thần kinh.

Nếu xuất hiện yếu chân tay tiến triển, tê vùng sinh dục hoặc mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện, người bệnh cần cấp cứu để đánh giá nguy cơ chèn ép thần kinh nghiêm trọng.

Nguyên nhân xẹp đốt sống và cách bác sĩ chẩn đoán

Xẹp đốt sống có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, phổ biến nhất là loãng xương và chấn thương cột sống. Một số nguyên nhân nổi bật gồm:

• Loãng xương: Nguyên nhân phổ biến nhất, khiến xương yếu và dễ xẹp ngay cả khi chịu lực tác động nhẹ.
• Chấn thương: Té ngã, tai nạn giao thông hoặc va đập mạnh có thể gây gãy xẹp đốt sống.
• Thoái hóa cột sống: Tình trạng thoái hóa ảnh hưởng đến khả năng chịu lực và làm tăng nguy cơ tổn thương, đặc biệt khi đi kèm loãng xương.
• Khối u cột sống: Khối u nguyên phát hoặc ung thư di căn đến xương sẽ làm suy yếu thân đốt sống.
• Nhiễm trùng cột sống: Trong các trường hợp nhiễm trùng nặng có thể phá hủy cấu trúc xương, gây biến dạng hoặc xẹp đốt sống.
• Sử dụng corticosteroid kéo dài: Tăng nguy cơ loãng xương, khiến đốt sống dễ bị gãy xẹp hơn.

Để chẩn đoán chính xác về các nguyên nhân gây xẹp đốt sống và đưa ra liệu trình phù hợp, bác sĩ sẽ kết hợp các phương pháp: 

• Thăm khám lâm sàng: Đánh giá vị trí đau, khả năng vận động và dấu hiệu tổn thương thần kinh.
• Chẩn đoán hình ảnh: X-quang phát hiện đốt sống bị xẹp; CT đánh giá chi tiết tổn thương xương; MRI xác định tổn thương mới, cũ và tình trạng chèn ép thần kinh.
• Đo mật độ xương: Đánh giá nguy cơ loãng xương khi cần thiết.
• Xét nghiệm: Xét nghiệm máu hoặc các xét nghiệm chuyên biệt khi được chỉ định

Chẩn đoán và điều trị xẹp đốt sống?

Chẩn đoán xẹp đốt sống dựa trên thăm khám lâm sàng, đánh giá triệu chứng và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như X-quang, CT hoặc MRI. Dựa trên nguyên nhân và kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị liệu trình phù hợp.

Điều trị xẹp đốt sống không phẫu thuật gồm những gì?

Điều trị không phẫu thuật thường được ưu tiên với trường hợp xẹp đốt sống ổn định, chưa có chèn ép thần kinh nghiêm trọng. Các phương pháp bao gồm:

• Sử dụng thuốc: Thuốc giảm đau, thuốc điều trị loãng xương hoặc các loại thuốc phù hợp với nguyên nhân gây bệnh. Thuốc sẽ kiểm soát triệu chứng và hạn chế nguy cơ xẹp thêm. Việc dùng thuốc cần tuân theo chỉ định của bác sĩ.
• Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng: Sử dụng thiết bị trị liệu triệu chứng nhằm giảm đau, giãn cơ, kích thích dẫn truyền dây thần kinh. Kết hợp các bài tập được thiết kế phù hợp để cải thiện sức mạnh cơ lưng và cơ bụng, tăng khả năng giữ thăng bằng, duy trì tư thế và phục hồi vận động. Liệu trình được các nhân hóa, tránh động tác gây tải trọng lớn lên cột sống khi xương chưa ổn định.
• Đeo đai hỗ trợ cột sống: Được chỉ định trong một số trường hợp để hỗ trợ tư thế, giảm đau khi vận động. Cách sử dụng cần tuân theo chỉ dẫn của bác sĩ.
• Điều chỉnh sinh hoạt: Hạn chế nâng vật nặng, cúi gập hoặc xoay vặn cột sống đột ngột; duy trì vận động an toàn theo hướng dẫn chuyên môn.

Trong đó, vật lý trị liệu và phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục lâu dài, không chỉ cải thiện triệu chứng mà còn giúp người bệnh duy trì khả năng vận động và phòng ngừa các biến chứng do bất động.

Bơm xi măng điều trị xẹp đốt sống được cân nhắc khi nào?

Bơm xi măng sinh học là thủ thuật đưa xi măng xương vào thân đốt sống bị xẹp thông qua kim chuyên dụng dưới hướng dẫn của thiết bị chẩn đoán hình ảnh. Phương pháp giúp tăng độ vững của thân đốt sống và có thể giảm đau ở người bệnh được lựa chọn phù hợp.

Bác sĩ sẽ cân nhắc bơm xi măng khi người bệnh bị xẹp đốt sống gây đau nhiều, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và không cải thiện sau điều trị bảo tồn. Quyết định can thiệp sẽ cân nhắc cho từng trường hợp và dựa trên kết quả chẩn đoán.

Khi nào xẹp đốt sống cần phẫu thuật giải ép hoặc cố định?

Phẫu thuật sẽ được chỉ định khi xẹp đốt sống gây mất vững cột sống, biến dạng nghiêm trọng, chèn ép tủy sống hoặc rễ thần kinh, hoặc khi các phương pháp điều trị khác không đạt hiệu quả. Sau phẫu thuật, người bệnh cần tập phục hồi chức năng để cải thiện vận động và hỗ trợ trở lại sinh hoạt an toàn.

Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể thực hiện phẫu thuật giải ép loại bỏ phần gây chèn ép cột sống; phẫu thuật cố định cột sống bằng vít/thanh nối hoặc dụng cụ chuyên dụng để ổn định lại các đốt sống. Ngoài ra, có thể kết hợp giải ép và cố định khi vừa bị chèn ép, vừa mất vững cột sống.

Phục hồi chức năng sau xẹp đốt sống

Phục hồi chức năng sau xẹp đốt sống giúp giảm đau, cải thiện khả năng vận động, tăng sức mạnh cơ và hạn chế nguy cơ tái phát. Tùy mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ xây dựng liệu trình kết hợp các bài tập vận động và thiết bị trị liệu phù hợp:

Các bài tập phục hồi chức năng sau xẹp đốt sống

Người bệnh được hướng dẫn thực hiện các bài tập phù hợp với giai đoạn hồi phục:

• Bài tập thở và thư giãn: Giảm căng cơ, duy trì nhịp thở và hỗ trợ vận động nhẹ nhàng.
• Bài tập co cơ nhẹ: Tăng cường sức mạnh cơ bụng, cơ lưng và cơ vùng thân mình mà không tạo áp lực lớn lên cột sống.
• Bài tập vận động tay chân: Duy trì tầm vận động khớp, hạn chế teo cơ do ít vận động.
• Bài tập thăng bằng và tập đi: Cải thiện khả năng giữ thăng bằng, tăng độ vững khi di chuyển và giảm nguy cơ té ngã.
• Bài tập điều chỉnh tư thế: Hỗ trợ duy trì tư thế đúng, hạn chế gù lưng và giảm áp lực lên cột sống.

Các bài tập cần được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng. Người bệnh cần tránh các động tác gập, xoay vặn cột sống mạnh hoặc bài tập chịu tải cao khi đốt sống chưa ổn định.

Các thiết bị hỗ trợ phục hồi chức năng

• Máy vật lý trị liệu hỗ trợ giảm đau: Tùy tình trạng người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định các thiết bị như máy điện xung, máy siêu âm trị liệu, máy sóng xung kích, máy từ trường, máy laser, máy nhiệt trị liệu, máy điện châm và máy sóng ngắn. Những thiết bị này có thể hỗ trợ giảm đau, thư giãn cơ hoặc cải thiện triệu chứng trong một số trường hợp.
• Máy điều trị cột sống: Các dòng máy kéo giãn cột sống, giảm áp cột sống là thiết bị quan trọng trong liệu trình phục hồi chức năng xẹp đốt sống. Việc sử dụng và cài đặt thông số dựa trên đánh giá chuyên môn, tình trạng thực tế của người bệnh.
• Máy tập phục hồi chức năng: Các thiết bị như bàn tập chuyên khoa, khung tập phục hồi chức năng, robot phục hồi chức năng, thiết bị lượng giá và biofeedback, máy tập CPM, thiết bị tập chuyên khoa và máy tập đi có thể hỗ trợ quá trình phục hồi theo từng mục tiêu cụ thể.
  • Bàn tập và khung tập phục hồi chức năng: Tập vận động, chuyển tư thế và tập đứng an toàn.
  • Robot phục hồi chức năng và máy tập đi: Tập dáng đi, cải thiện khả năng vận động ở người bệnh có chỉ định phù hợp.
  • Thiết bị lượng giá và biofeedback: Theo dõi khả năng vận động, phản hồi hoạt động cơ và điều chỉnh chương trình tập.
  • Máy tập CPM và thiết bị tập chuyên khoa: Hỗ trợ vận động khớp hoặc rèn luyện chức năng tại các vùng cơ được chỉ định.

Phục hồi chức năng yêu cầu sự kiên trì từ người bệnh, liệu trình thực hiện theo từng bước từ kiểm soát triệu chứng, duy trì vận động đến tăng cường sức mạnh và phục hồi sinh hoạt. 

Người bị xẹp đốt sống nên vận động và sinh hoạt thế nào?

Người bệnh bị xẹp đốt sống cần đặc biệt chú ý đến vận động và sinh hoạt hàng ngày. Một số lưu ý quan trọng:

• Vận động đúng cách: Đi bộ nhẹ nhàng, tập phục hồi chức năng theo hướng dẫn của bác sĩ; tránh nâng vật nặng, cúi gập hoặc xoay vặn cột sống đột ngột.
• Sinh hoạt an toàn: Duy trì tư thế đúng, tránh té ngã, không nằm bất động kéo dài và sử dụng đai lưng nếu được chỉ định.

Vì sao cần điều trị loãng xương sau xẹp đốt sống?

Loãng xương là nguyên nhân phổ biến gây xẹp đốt sống và làm tăng nguy cơ gãy xẹp tái phát. Việc điều trị loãng xương rất cần thiết nhằm cải thiện sức khỏe xương, hạn chế tổn thương mới và giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.

Xẹp đốt sống cần được phát hiện sớm và điều trị đúng cách để giảm đau, phục hồi vận động và hạn chế biến chứng. Để xây dựng các liệu trình trị liệu cá nhân hóa và đáp ứng nhu cầu người bệnh, các cơ sở y tế cần trang bị máy móc, thiết bị hỗ trợ phù hợp. 

Câu hỏi thường gặp về xẹp đốt sống

Xẹp đốt sống có chữa được không?

Có. Nhiều trường hợp có thể giảm đau và phục hồi khả năng vận động nhờ điều trị bảo tồn, phục hồi chức năng hoặc can thiệp khi cần. Tuy nhiên, mức độ phục hồi phụ thuộc vào nguyên nhân và tổn thương; biến dạng đốt sống có thể không hồi phục hoàn toàn.

Xẹp đốt sống có phải mổ không?

Không phải trường hợp nào cũng cần phẫu thuật. Ưu tiên điều trị bảo tồn và chỉ thực hiện phẫu thuật khi có biến dạng nghiêm trọng, mất vững cột sống, chèn ép thần kinh.

Người bị xẹp đốt sống có được đi bộ không?

Có thể đi bộ nhẹ nhàng nếu tình trạng ổn định và được bác sĩ cho phép. Người bệnh nên tăng dần mức độ vận động, tránh đi quá sức hoặc tiếp tục đi khi đau tăng.

Xẹp đốt sống bao lâu thì hết đau?

Cơn đau thường cải thiện trong khoảng 6-12 tuần ở các trường hợp xẹp đốt sống do loãng xương được điều trị phù hợp. Thời gian hồi phục thực tế phụ thuộc vào mức độ tổn thương, nguyên nhân và phương pháp điều trị.