Phục hồi chức năng đứt gân tay
Đứt gân tay là tình trạng gân ở bàn tay, ngón tay hay cổ tay bị rách, đứt một phần hoặc hoàn toàn. Đây là chấn thương gây ảnh hưởng đến khả năng vận động, cầm nắm và thực hiện các hoạt động hàng ngày. Việc điều trị và phục hồi chức năng đứt gân tay đúng cách đóng vai trò quan trọng trong quá trình lấy lại chức năng bàn tay, tìm hiểu chi tiết trong bài viết này.
Đứt gân tay là gì?
Đứt gân tay là tình trạng một hoặc nhiều gân ở bàn tay, ngón tay hoặc cổ tay bị rách, đứt một phần hoặc hoàn toàn. Điều này khiến khả năng truyền lực từ cơ đến xương bị ảnh hưởng, khó khăn khi gấp, duỗi ngón tay hoặc thực hiện các động tác cầm nắm.
Tình trạng đứt gân tay xảy ra sau chấn thương trực tiếp như vết cắt từ dao, kính hoặc vật sắc nhọn; tai nạn lao động, sinh hoạt hoặc tình trạng viêm, bệnh lý làm suy yếu cấu trúc gân. Mức độ tổn thương phụ thuộc vào vị trí và mức độ đứt của gân.
Lộ trình phục hồi chức năng đứt gân tay
Phục hồi chức năng đứt gân tay được chia thành nhiều giai đoạn, thường kéo dài 8 – 12 tuần tùy mức độ tổn thương và khả năng hồi phục của mỗi người.
Giai đoạn 1: Bảo vệ gân và kiểm soát sưng đau
Giai đoạn thực hiện sau điều trị/phẫu thuật đến khoảng 3 – 4 tuần đầu, tùy loại tổn thương và phác đồ của bác sĩ. Mục tiêu giai đoạn 1 là bảo vệ gân trong thời gian liền thương, đồng thời giảm đau, hạn chế cứng khớp. Lưu ý cần đặc biệt thận trọng ở giai đoạn này, không tự ý tập hay hoạt động mạnh khi chưa được phép.
Phương pháp và các bài tập gồm:
- Sử dụng nẹp bảo vệ theo hướng dẫn của bác sĩ
- Kê cao bàn tay để hỗ trợ giảm sưng
- Vận động nhẹ các khớp không bị tổn thương
- Thực hiện bài vận động thụ động bằng máy CPM khi được chỉ định
- Theo dõi và chăm sóc vết mổ hàng ngày
Giai đoạn 2: Tăng biên độ vận động
Giai đoạn 2 áp dụng từ tuần 4 – 6 trở đi, tùy tình trạng liền gân và loại phẫu thuật. Mục tiêu nhằm từng bước khôi phục khả năng gấp, duỗi ngón tay, hạn chế dính gân và duy trì sự linh hoạt của bàn tay.
Phương pháp và bài tập gồm:
- Bài tập gấp, duỗi ngón tay có kiểm soát
- Vận động riêng từng ngón và phối hợp các ngón
- Bài tập trượt gân phù hợp với vị trí tổn thương
- Kết hợp thiết bị trị liệu, tập vận động và tăng dần thời gian, biên độ phù hợp
Giai đoạn 3: Tăng sức mạnh và khả năng cầm nắm
Từ tuần 6 – 8 trở đi, phục hồi chức năng đứt gân tay tập trung vào cải thiện sức mạnh cơ bàn tay, cẳng tay và khả năng cầm nắm. Đây là giai đoạn tiền đề để chuẩn bị cho các hoạt động sinh hoạt hàng ngày.
Phương pháp và bài tập gồm:
- Bài tập cầm, thả vật nhẹ với kích thước khác nhau
- Tập bóp bóng hoặc dụng cụ đàn hồi với lực phù hợp
- Bài tập đối kháng nhẹ cho ngón tay và cổ tay
- Luyện các động tác nhặt vật nhỏ, xoay vật, cài nút áo
- Tăng dần sức cản và số lần lặp theo hướng dẫn
Giai đoạn 4: Phục hồi chức năng và trở lại công việc
Giai đoạn cuối từ tuần 8 – 12 trở đi sẽ tập trung khôi phục tối đa tầm vận động, sức mạnh và sự khéo léo của bàn tay. Từ đó giúp người bệnh trở lại sinh hoạt và công việc bình thường.
Phương pháp và bài tập gồm:
- Tăng dần các bài tập sức mạnh và sức bền bàn tay
- Luyện cầm nắm, kéo, đẩy, xoay và thao tác dụng cụ
- Bài tập vận động tinh và phối hợp tay, mắt
- Mô phỏng các động tác thường xuyên sử dụng trong công việc
- Đánh giá tầm vận động, sức mạnh trước khi trở lại công việc nặng
12 bài tập phục hồi đứt gân tay
1. Gập, duỗi ngón tay nhẹ
- Mục tiêu: Duy trì và cải thiện biên độ vận động của ngón tay
- Cách tập: Từ từ gập các ngón tay trong phạm vi được cho phép, sau đó duỗi nhẹ về vị trí ban đầu. Tần suất từ 5 – 10 lần/lượt, tập 3 – 5 lượt/ngày.
2. Bài tập trượt gân
- Mục tiêu: Hạn chế dính gân và giúp gân di chuyển linh hoạt hơn
- Cách tập: Lần lượt thực hiện các tư thế bàn tay thẳng, móc, nắm hờ và nắm nhẹ theo hướng dẫn chuyên viên. Tần suất từ 5 – 10 lần/lượt, tập 3 – 5 lượt/ngày.
3. Gập từng ngón tay
- Mục tiêu: Tăng khả năng vận động riêng biệt của từng ngón
- Cách tập: Dùng tay còn lại hỗ trợ hoặc chủ động gập từng ngón về phía lòng bàn tay rồi từ từ duỗi ra. Tần suất từ 5 – 10 lần/ngón, tập 2 – 3 lượt/ngày.
4. Duỗi ngón tay trên mặt bàn
- Mục tiêu: Cải thiện khả năng duỗi và giảm tình trạng co cứng ngón
- Cách tập: Đặt bàn tay trên mặt phẳng, từ từ duỗi từng ngón hoặc toàn bộ các ngón theo biên độ cho phép. Tần suất từ 5 – 10 lần/lượt, tập 2 – 3 lượt/ngày.
5. Chạm đầu ngón tay vào ngón cái
- Mục tiêu: Cải thiện sự phối hợp và vận động tinh của bàn tay
- Cách tập: Lần lượt chạm đầu ngón cái vào ngón trỏ, giữa, áp út và út rồi trở về vị trí ban đầu. Tần suất từ 5 – 10 vòng/lượt, tập 2 – 3 lượt/ngày.
6. Nắm, mở bàn tay
- Mục tiêu: Khôi phục khả năng nắm và mở bàn tay
- Cách tập: Từ từ khép các ngón thành tư thế nắm hờ, giữ vài giây rồi mở bàn tay và duỗi các ngón. Tần suất từ 5 – 10 lần/lượt, tập 2 – 3 lượt/ngày.
7. Cầm, thả vật nhẹ
- Mục tiêu: Tập khả năng cầm nắm và phối hợp các ngón tay
- Cách tập: Cầm các vật nhẹ như khăn hoặc cốc nhựa, giữ trong vài giây rồi từ từ thả xuống. Tần suất từ 5 – 10 lần/lượt, tập 1 – 2 lượt/ngày.
8. Bóp bóng mềm 
- Mục tiêu: Tăng dần sức mạnh cơ bàn tay và lực cầm nắm
- Cách tập: Đặt bóng mềm trong lòng bàn tay, bóp nhẹ trong vài giây rồi thả lỏng, chỉ thực hiện khi gân đã đủ thời gian hồi phục. Tần suất từ 5 – 10 lần/lượt, tập 1 – 2 lượt/ngày.
9. Kéo dây đàn hồi bằng ngón tay
- Mục tiêu: Tăng sức mạnh và khả năng kiểm soát vận động của các ngón
- Cách tập: Đặt dây đàn hồi quanh các ngón, từ từ mở các ngón chống lại lực cản rồi thả về vị trí ban đầu. Tần suất từ 5 – 10 lần/lượt, tập 1 – 2 lượt/ngày.
10. Nhặt và di chuyển vật nhỏ
- Mục tiêu: Cải thiện vận động tinh và sự khéo léo của bàn tay
- Cách tập: Dùng ngón cái và ngón trỏ nhặt các vật nhỏ, di chuyển từ vị trí này sang vị trí khác. Tần suất từ 5 – 10 lần/lượt, tập 1 – 2 lượt/ngày.
11. Xoay vật bằng bàn tay
- Mục tiêu: Tăng khả năng phối hợp và kiểm soát các động tác của bàn tay
- Cách tập: Cầm một vật nhẹ như chai nhựa hoặc quả bóng nhỏ, từ từ xoay trong lòng bàn tay theo các hướng. Tần suất từ 5 – 10 lần/lượt, tập 1 – 2 lượt/ngày.
12. Luyện động tác mô phỏng công việc
- Mục tiêu: Khôi phục chức năng bàn tay và chuẩn bị trở lại công việc, sinh hoạt
- Cách tập: Thực hiện các thao tác nhẹ tương tự công việc hằng ngày như cầm bút, gõ bàn phím, mở nắp hoặc sắp xếp đồ vật. Tần suất từ 5 – 10 lần/lượt, tập 1 – 2 lượt/ngày.
Lưu ý: Áp dụng từng bài tập cho các giai đoạn phù hợp và ngừng tập ngay khi đau tăng thêm, xuất hiện sưng nề hay suy giảm vận động.
Nẹp và thiết bị hỗ trợ phục hồi chức năng
Các loại nẹp trong phác đồ gân tay
Tùy vị trí và loại gân bị tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định các loại nẹp giúp phục hồi chức năng đứt gân duỗi ngón tay như:
- Nẹp cố định: Giữ ngón tay, cổ tay ở tư thế phù hợp, bảo vệ gân trong giai đoạn đầu
- Nẹp động: Thực hiện một số chuyển động có kiểm soát, hỗ trợ quá trình phục hồi vận động
- Nẹp tùy chỉnh: Thiết kế theo hình dạng bàn tay và vị trí tổn thương, phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Dụng cụ tập tại nhà
Một số dụng cụ đơn giản có thể hỗ trợ người bệnh luyện tập tại nhà theo hướng dẫn của chuyên viên:
- Bóng tập tay hoặc bóng mềm
- Dây đàn hồi tập ngón tay
- Dụng cụ tập lực bóp tay
- Bàn tập hoặc dụng cụ luyện vận động tinh
- Các vật dụng nhẹ như khăn, cốc nhựa để luyện cầm, thả
Thiết bị vật lý trị liệu hỗ trợ giảm phù nề và đau
Tùy tình trạng người bệnh, vật lý trị liệu có thể kết hợp nhiều phương pháp nhằm giảm đau, giảm phù nề và hỗ trợ phục hồi chức năng đứt gân tay.
- Giảm đau, kích thích thần kinh cơ: Máy điện xung, điện châm, điện trị liệu ENF, điện trị liệu khử electron.
- Giảm phù nề, hỗ trợ tuần hoàn: Máy từ trường, sóng ngắn, nén ép sử dụng tùy chỉ định.
- Hỗ trợ phục hồi mô mềm: Máy laser, siêu âm trị liệu, sóng xung kích tùy giai đoạn và tình trạng tổn thương.
- Giảm đau, giảm cứng và tăng tuần hoàn tại chỗ: Nhiệt trị liệu như đèn hồng ngoại, paraffin hoặc hệ thống nhiệt trị liệu chuyên dụng.
- Thiết bị tập hỗ trợ bài tập vận động: Bàn tập chuyên khoa, thiết bị tập chuyên khoa, robot tập PHCN, khung tập PHCN và máy tập CPM tùy theo tình trạng và giai đoạn phục hồi.
Dinh dưỡng, sinh hoạt và quay lại công việc
Đứt gân tay nên ăn gì và kiêng gì
Chế độ dinh dưỡng hợp lý giúp cung cấp nguyên liệu cần thiết cho quá trình liền gân và phục hồi đứt gân ngón tay.
- Người bệnh nên ưu tiên: Thực phẩm giàu protein (thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu và các loại hạt), vitamin C, vitamin A, kẽm (thịt, hải sản, trứng, các loại hạt), canxi và vitamin D (sữa, sữa chua, cá, trứng). Đồng thời uống đủ nước và duy trì chế độ ăn nhiều rau xanh, trái cây.
- Người bệnh nên nên hạn chế: Rượu bia và đồ uống có cồn, thuốc lá, đồ quá nhiều đường, đồ chiên rán hay các loại thuốc, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc, xuất xứ.
Sinh hoạt hàng ngày khi đeo nẹp: tắm, ngủ, lái xe
Khi đang đeo nẹp sau đứt gân tay, người bệnh cần bảo vệ vùng tổn thương và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng:
- Tắm: Giữ nẹp và vùng vết mổ khô, sử dụng vật liệu chống nước
- Ngủ: Kê tay ở tư thế được hướng dẫn, tránh nằm đè lên tay hoặc vô tình làm gập, duỗi ngón quá mức.
- Lái xe: Tránh lái xe khi còn đeo nẹp, vận động bàn tay chưa hồi phục
- Sinh hoạt: Không mang vác nặng, chống tay, bóp/nắm mạnh hoặc thực hiện động tác gây căng gân.
- Tập luyện: Tập đúng thời điểm và đúng biên độ theo phác đồ phục hồi chức năng, không tự ý tập mạnh.
Bao lâu quay lại công việc
Thời gian phục hồi chức năng đứt gân tay và quay lại công việc phụ thuộc vào vị trí và mức độ đứt gân, phương pháp điều trị, tốc độ hồi phục và tính chất công việc. Công việc văn phòng có thể trở lại sớm hơn, trong khi công việc cần sử dụng nhiều lực ở bàn tay thường phải chờ lâu hơn. Chỉ nên quay lại làm việc khi bác sĩ/chuyên viên phục hồi chức năng đánh giá bàn tay đã đủ an toàn để đáp ứng yêu cầu công việc.
Phục hồi chức năng đứt gân tay cần được thực hiện đúng giai đoạn, kết hợp bài tập phù hợp và các phương pháp hỗ trợ khi cần thiết. Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và chuyên viên phục hồi chức năng giúp hạn chế biến chứng, cải thiện vận động và sớm trở lại sinh hoạt bình thường.
Với bất kỳ nhu cầu cần tư vấn thiết bị trị liệu, thiết bị tập phù hợp cho phòng khám, cơ sở y tế, hãy liên hệ trực tiếp hotline 0988086003 của Hải Minh để được hỗ trợ nhanh nhất!
FAQs
Đứt gân tay có nguy hiểm không?
Đứt gân tay có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng gấp, duỗi và cầm nắm nếu không được điều trị đúng cách. Cần thăm khám và xử lý sớm để tránh để lại biến chứng.
Đứt gân tay ăn gì mau lành?
Bổ sung đủ protein, vitamin C, vitamin A, kẽm và các chất dinh dưỡng từ thịt, cá, trứng, sữa, rau xanh và trái cây.
Đứt gân tay bao lâu thì cử động lại được?
Thời điểm bắt đầu và mức độ vận động phụ thuộc vào loại gân bị đứt, phương pháp điều trị và hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý cử động sớm.
Tập phục hồi gân tay bị đau có nên tiếp tục không?
Khi xuất hiện đau nhiều, sưng hoặc bất thường cần dừng bài tập và thông báo cho bác sĩ/chuyên viên để được điều chỉnh.
Ngón tay vẫn cứng sau 3 tháng tập thì phải làm sao?
Cứng ngón sau 3 tháng có thể liên quan đến dính gân, hạn chế khớp hoặc phục hồi chưa phù hợp. Người bệnh nên tái khám và đánh giá lại chức năng để điều chỉnh tập luyện.
Chi phí phục hồi chức năng đứt gân tay khoảng bao nhiêu?
Chi phí phụ thuộc vào mức độ tổn thương, số buổi tập, kỹ thuật phục hồi và cơ sở điều trị.
