Phục hồi chức năng mỏm cụt chi dưới

Mỏm cụt chi là hậu quả của việc cắt bỏ một phần chi do chấn thương hoặc bệnh lý nghiêm trọng. Sau phẫu thuật, người bệnh không chỉ phải thích nghi với sự thay đổi của cơ thể mà còn cần trải qua quá trình phục hồi chức năng mỏm cụt để duy trì khả năng vận động và chuẩn bị cho việc sử dụng chi giả. Chi tiết về phục hồi chức năng mỏm cụt chi dưới được Hải Minh chia sẻ trong bài viết.

Mỏm cụt chi dưới là gì?

Mỏm cụt chi dưới là phần chi còn lại sau khi một phần hoặc toàn bộ chi dưới (bàn chân, cẳng chân, đùi…) bị cắt bỏ do chấn thương hoặc phẫu thuật. Việc cắt cụt thường được thực hiện khi chi bị tổn thương nghiêm trọng, nhiễm trùng nặng, bệnh lý mạch máu, biến chứng tiểu đường hoặc khối u khiến việc bảo tồn chi không còn khả thi.

Sau phẫu thuật, phần chi còn lại được gọi là mỏm cụt. Quá trình phục hồi chức năng mỏm cụt chi dưới và khả năng sử dụng chi giả sẽ phụ thuộc tình trạng của mỏm cụt (hình dạng, độ dài, tình trạng da cơ xương).

Mỏm cụt gây ra những hệ lụy gì?

Mỏm cụt chi dưới không chỉ làm thay đổi cấu trúc cơ thể mà còn gây ra nhiều ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe thể chất, tâm lý và khả năng sinh hoạt của người bệnh. Nếu không được chăm sóc và phục hồi chức năng mỏm cụt chi dưới đúng cách, người bệnh có thể gặp phải nhiều hệ lụy như:

• Suy giảm khả năng vận động khiến đi lại, giữ thăng bằng hay thực hiện các hoạt động sinh hoạt hàng ngày khó khăn
• Sau phẫu thuật, nhiều người có thể xuất hiện cảm giác đau tại mỏm cụt hoặc cảm giác đau ở phần chi đã mất.
• Giảm vận động khiến các nhóm cơ xung quanh yếu dần, đồng thời các khớp lân cận dễ bị co rút và teo, cứng.
• Nếu mỏm cụt không được chăm sóc và tập luyện đúng cách, quá trình lắp và sử dụng chân giả có thể gặp nhiều trở ngại.
• Ảnh hưởng tâm lý khiến người bệnh cảm thấy mặc cảm, tự ti, lo lắng hoặc giảm tự tin khi tham gia các hoạt động xã hội.

Hướng dẫn chăm sóc mỏm cụt chân

Chăm sóc mỏm cụt đúng cách giúp vết mổ nhanh lành, làm mỏm cụt thon gọn, săn chắc và duy trì sức mạnh cơ cần thiết để chuẩn bị cho việc lắp chi giả. Việc chăm sóc đúng còn giúp phòng ngừa các biến chứng có thể xảy ra trong giai đoạn phục hồi chức năng mỏm cụt chi dưới hay chờ mỏm cụt lành hoàn toàn.

• Băng ép mỏm cụt bằng băng chun giãn để định hình, hạn chế tình trạng phù nề và xệ mỏm cụt. Khi băng cần lưu ý băng theo hình xoắn hoặc chéo, lực ép giảm dần từ ngọn chi về phía gốc chi. Sử dụng loại băng có độ đàn hồi tốt để tránh tình trạng băng quá chặt gây đau hoặc cản trở tuần hoàn, hạn chế cử động khớp.
• Xoa bóp nhẹ nhàng mỏm cụt tăng cường lưu thông máu, giảm tình trạng tê hoặc đau, đồng thời làm mềm mô sẹo và hạn chế sự kết dính giữa da với các mô bên dưới.
• Tập vận động khớp gần mỏm cụt theo để phòng ngừa co rút, biến dạng khớp và tập tăng cường sức mạnh cơ quanh mỏm cụp để hỗ trợ tốt khi lắp chi giả.

Ngoài ra, cần vệ sinh mỏm cụt hàng ngày bằng nước ấm và xà phòng nhẹ, sau đó lau khô và có thể thoa một lớp mỏng vaseline để giữ ẩm, giúp da mềm mại. Theo dõi tình trạng và dấu hiệu bất thường trên mỏm cụt để kịp thời can thiệp, xử lý.

Các phương phục hồi chức năng mỏm cụt chi dưới

Chỉnh tư thế đúng

Chỉnh tư thế mỏm cụt nhằm phòng ngừa các biến dạng do mất cân bằng giữa các nhóm cơ quanh mỏm cụt, giúp duy trì tư thế đúng và thuận lợi cho việc lắp chi giả sau này.

• Mỏm cụt cẳng chân: Người bệnh nằm sấp để trọng lực giúp duỗi mỏm cụt và tập ngồi dậy sớm, duỗi chân cụt trên mặt giường.
• Mỏm cụt trên gối: Người bệnh nằm sấp hoặc nằm ngửa và có thể chèn thêm đồ vật hạn chế biến dạng gập, dạng, xoay ngoài ở khớp háng.
• Mỏm cụt có biến dạng: Người bệnh thực hiện các bài tập kéo giãn cơ nhằm tăng cường cơ đối kháng, hạn chế tình trạng gập hông, dạng và xoay ngoài. Có thể sử dụng tạ hỗ trợ để đạt hiệu quả tốt hơn.

Trong quá trình chỉnh tư thế, bác sĩ sẽ sử dụng một số thiết bị vật lý trị liệu để giảm đau và hỗ trợ lành mô, như máy điện xung trị liệu kích thích cơ, máy nhiệt trị liệu tăng tuần hoàn máu, máy siêu âm chống viêm,…

Tập mạnh cho mỏm cụt

Sau phẫu thuật khoảng 10 ngày hoặc đến khi cắt chỉ, người bệnh cần hạn chế tối đa các hoạt động của mỏm cụt để vết mổ nhanh liền. Khi vết thương đã ổn định, có thể bắt đầu tăng dần cường độ tập luyện bằng các bài tập:

• Bài tập khởi đầu: Người bệnh nằm ngửa, gồng cơ tứ đầu đùi hoặc chêm gối dưới đùi và thực hiện gập duỗi nhẹ khớp gối.
• Tập tăng sức mạnh và biên độ vận động: Kết hợp các bài tập có trở kháng bằng tạ, ròng rọc hoặc có người hỗ trợ.
• Tập giữ mỏm cụt ở tư thế đúng: Buộc bao cát vào đầu mỏm cụt và giữ ở tư thế duỗi khi nằm ngửa, gập hông khoảng 90°.
• Tập mạnh cho mỏm cụt trên gối: Thực hiện các bài tập có trở kháng ở nhiều tư thế như nằm ngửa, nằm sấp, nằm nghiêng, đứng hoặc quỳ.
• Tập với thiết bị tập chuyên khoa, máy tập đi, máy tập CPM để tăng hiệu quả tập luyện.

Các bài tập giúp tăng sức mạnh cơ quanh mỏm cụt, cải thiện tầm vận động khớp, tăng tuần hoàn và giúp mỏm cụt thích nghi với lực tỳ, từ đó chuẩn bị tốt cho việc lắp và sử dụng chi giả.

Tập hoạt động chức năng toàn thân

Sau khi lắp chi giả, người bệnh cần tập luyện để làm quen với việc di chuyển hoặc sử dụng tay giả trong sinh hoạt hằng ngày. Quá trình phục hồi chức năng thường được thực hiện kết hợp với các thiết bị hỗ trợ tập luyện nhằm tăng độ an toàn và hiệu quả.

• Tập với thanh song song: Đứng và dồn trọng lượng luân phiên lên chân lành và chân giả để cải thiện khả năng giữ thăng bằng. Tập đi chậm, đưa chân giả lên trước để kiểm soát bước chân.
• Tập đi ngang: Bước chân sang ngang rồi đưa chân giả theo, giúp cải thiện khả năng phối hợp vận động.
• Tập đứng lên và ngồi xuống: Thực hiện từ ghế tập phục hồi chức năng hoặc từ sàn nhà để tăng sức mạnh cơ và khả năng kiểm soát cơ thể.
• Tập đứng lên từ tư thế quỳ và tập ngã an toàn: Thực hiện trên thảm tập phục hồi chức năng để giảm nguy cơ chấn thương khi luyện tập.
• Tập với các thiết bị hỗ trợ: Có thể kết hợp xe đạp tập, robot phục hồi, khung tập phục hồi chức năng, hệ thống phục hồi chức năng tim mạch và các dụng cụ để tăng sức mạnh cơ.

Ngoài ra, người bệnh cần luyện tập các hoạt động sinh hoạt hàng ngày như ăn uống, vệ sinh cá nhân, di chuyển và làm việc nhẹ để nhanh chóng thích nghi với chi giả.

Kết luận

Phục hồi chức năng mỏm cụt chi dưới là quá trình đòi hỏi sự kiên trì tập luyện và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế. Việc kết hợp các bài tập phục hồi chức năng cùng các thiết bị vật lý trị liệu hỗ trợ không chỉ giúp cải thiện sức mạnh cơ, tăng khả năng vận động mà còn giúp người bệnh thích nghi tốt hơn với chi giả và nâng cao chất lượng cuộc sống. 

Nếu bạn đang tìm kiếm thiết bị vật lý trị liệu và phục hồi chức năng chính hãng, liên hệ ngay Hải Minh qua hotline 0988086003 để được tư vấn giải pháp phù hợp, đảm bảo chất lượng điều trị và phục hồi cho người bệnh.