Tập lăn trở khi nằm cho người bị liệt

Đối với người bị liệt, quá trình phục hồi chức năng các bài tập và thiết bị rất quan trọng để có thể từng bước lấy lại khả năng vận động, hạn chế biến chứng nằm lâu. Trong số các bài tập cho người bệnh, tập lăn trở khi nằm là một trong những bài tập cơ bản và cần thiết để cải thiện tuần hoàn, tạo tiền đề cho các bài tập nâng cao. Chi tiết hơn về bài tập lăn trở cho bệnh nhân được chia sẻ trong bài viết dưới đây.

Chỉ định và chống chỉ định

Tập lăn trở khi nằm là một trong những kỹ thuật cơ bản trong phục hồi chức năng người bị liệt. Đây là bài tập giúp người bệnh học cách xoay trở cơ thể từ tư thế nằm ngửa sang nằm nghiêng (và ngược lại), thông qua sự hỗ trợ của kỹ thuật viên hoặc người chăm sóc. 

Không chỉ đơn thuần là thay đổi tư thế, tập lăn trở còn đóng vai trò quan trọng trong giúp ngừa loét tỳ đè, cải thiện tuần hoàn máu và duy trì khả năng vận động cơ bản. Tập lăn trở,  thay đổi tư thế cho người bị liệt sẽ được thực hiện tùy theo tình trạng thực tế.

Chỉ định

Áp dụng tập lăn trở cho bệnh nhân có hạn chế vận động, đặc biệt trong các trường hợp:

• Người bị liệt nửa người sau tai biến mạch máu não
• Bệnh nhân chấn thương tủy sống, chấn thương sọ não
• Người bệnh sau phẫu thuật cần nằm lâu, hạn chế vận động
• Người cao tuổi yếu cơ, giảm khả năng tự xoay trở
• Bệnh nhân có nguy cơ cao bị loét tỳ đè do nằm bất động

Chống chỉ định

Trong một số trường hợp, cần cân nhắc hoặc tạm hoãn tập lăn trở khi nằm để đảm bảo an toàn cho người bệnh:

• Bệnh nhân có gãy xương chưa cố định vững chắc
• Tổn thương cột sống chưa ổn định
• Đau cấp tính hoặc viêm nặng tại vùng vận động
• Tình trạng tim mạch, hô hấp không ổn định
• Bệnh nhân không hợp tác hoặc rối loạn ý thức nặng

Trước khi tập lăn trở, bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng thực tế và chia sẻ với người bệnh để phối hợp thực hiện hiệu quả, hạn chế rủi ro.

Hướng dẫn thay đổi tư thế và tập lăn trở cho bệnh nhân

Chuẩn bị

Trước khi tiến hành tập lăn trở khi nằm, cần đảm bảo các khâu chuẩn bị đầy đủ để đảm bảo an toàn, thực hiện hiệu quả.

• Đánh giá tình trạng bệnh nhân: Xác định mức độ liệt, trương lực cơ, khả năng hợp tác, mức độ đau và các chống chỉ định liên quan.
• Chuẩn bị bàn tập: Ưu tiên các loại bàn tập chuyên khoa với bề mặt phẳng, thiết kế chắc chắn, chiều cao phù hợp với người chăm sóc.
• Dụng cụ hỗ trợ: Gối, khăn cuộn, nêm kê, đai hỗ trợ (nếu cần) để giữ tư thế đúng và giảm áp lực lên các điểm tỳ đè.
• Trang phục bệnh nhân: Thoải mái, rộng rãi, không gây cản trở vận động.
• Tâm lý người bệnh: Giải thích trước khi tập để bệnh nhân hiểu mục đích, phối hợp tốt hơn trong quá trình thực hiện.

Tiến hành

Quy trình tập lăn trở khi nằm cần thực hiện đúng kỹ thuật, nhẹ nhàng và theo từng bước:

• Bước 1: Tư thế ban đầu (nằm ngửa)

Bệnh nhân nằm ngửa, hai tay đặt xuôi hoặc tay lành hỗ trợ tay liệt rồi duỗi hai chân hoặc co nhẹ tùy theo khả năng vận động.

• Bước 2: Hướng dẫn lăn sang bên liệt

Người chăm sóc đứng bên phía bệnh nhân sẽ lăn sang và hướng dẫn bệnh nhân quay đầu về phía muốn lăn. Người bệnh sử dụng tay lành kéo tay liệt sang ngang hoặc đặt lên ngực rồi gập nhẹ gối bên lành, dùng lực từ chân và tay để xoay thân mình sang bên liệt. Quá trình tập cần người hỗ trợ giữ vai và hông để dẫn hướng chuyển động.

• Bước 3: Hướng dẫn lăn sang bên lành

Người chăm sóc đưa tay liệt sang phía bên lành và để người bệnh gập gối bên liệt (nếu có thể), hoặc người hỗ trợ giúp di chuyển chân. Lúc này cần người hỗ trợ giữ vai và hông rồi từ từ hướng dẫn bệnh nhân xoay đầu và thân mình sang bên lành để tránh xoắn vặn sai tư thế.

• Bước 4: Duy trì tư thế nằm nghiêng đúng

Đặt gối sau lưng và giữa hai chân để vừa cố định tư thế vừa tránh cọ xát, để tay liệt đặt ở vị trí thoải mái, tránh bị đè ép.

Lưu ý trong quá trình tập luyện cần thực hiện các động tác một cách chậm rãi, nhẹ nhàng và khuyến khích bệnh nhân chủ động thực hiện động tác. Tập thay đổi tư thế cho người bị liệt từ 5 – 10 lần cho mỗi bên cơ thể.

Theo dõi

Trong và sau khi tập lăn trở khi nằm, cần theo dõi sát các dấu hiệu và tình trạng như:

• Dấu hiệu sinh tồn: Nhịp tim, huyết áp, nhịp thở (đặc biệt ở bệnh nhân nặng).
• Biểu hiện đau hoặc khó chịu: Nếu bệnh nhân đau tăng, cần dừng tập và đánh giá lại.
• Tình trạng da: Kiểm tra các điểm tỳ đè như vai, hông, gót chân để phát hiện sớm nguy cơ loét.
• Mức độ hợp tác và tiến triển: Ghi nhận khả năng tự lăn trở, mức độ hỗ trợ cần thiết để điều chỉnh bài tập phù hợp.

Kết hợp sử dụng các dòng máy tập CPM, robot tập dáng đi MRG-P100 Hiwin, máy tập robot chi trên Barrett Burt, thiết bị tập chuyên khoa để tập luyện chủ động – thụ động cho chi trên, chi dưới. Từ đó không chỉ phòng ngừa biến chứng mà còn phục hồi các chức năng vận động cao hơn, tối ưu hơn.

Kết luận

Tập lăn trở khi nằm và thay đổi tư thế vừa là bước khởi đầu vừa đóng vai trò vô cùng quan trọng xuyên suốt quá trình phục hồi chức năng cho người bệnh liệt. Để đạt hiệu quả tối ưu, bên cạnh kỹ thuật đúng, việc trang bị đầy đủ các bàn tập chuyên khoa, thiết bị tập vận động và thiết bị trị liệu hiện đại sẽ giúp nâng cao chất lượng điều trị, rút ngắn thời gian phục hồi

Với bất kỳ nhu cầu cần tìm kiếm thiết bị trị liệu, dụng cụ tập chuyên dụng cho người bệnh liệt cần phục hồi chức năng, quý khách hãy liên hệ Hải Minh qua hotline 0988086003!