Các dòng điện xung trị liệu: Phân loại, chỉ định và lưu ý điều trị

Trong vật lý trị liệu – phục hồi chức năng, điện xung là phương pháp thường được ứng dụng để hỗ trợ giảm đau, kích thích cơ và phục hồi vận động. Tuy nhiên, mỗi dòng điện có đặc điểm về tần số, dạng xung và tác dụng khác nhau, phù hợp với từng mục tiêu điều trị. Vậy có những dòng điện xung trị liệu nào và được chỉ định ra sao? Cùng tìm hiểu cách phân loại, công dụng và những lưu ý khi sử dụng trong bài viết dưới đây.

Dòng điện xung là gì?

Dòng điện xung là phương pháp sử dụng các xung điện có kiểm soát về tần số, độ rộng xung và cường độ tác động lên thần kinh, cơ hoặc mô tại vùng điều trị. Trong vật lý trị liệu – phục hồi chức năng, điện xung là kỹ thuật giúp giảm đau, kích thích cơ, cải thiện tuần hoàn và hỗ trợ phục hồi chức năng vận động. Tùy mục tiêu điều trị, bác sĩ hoặc kỹ thuật viên có thể lựa chọn các dòng điện xung và thông số khác nhau.

3 thông số quyết định tác dụng: tần số, độ rộng xung, cường độ

• Tần số: Là số lượng xung điện được phát ra trong một giây, đơn vị tính là Hz. Từng dải tần số sẽ tạo ra đáp ứng khác nhau trên thần kinh cơ và cần lựa chọn tần số phù hợp theo mục tiêu trị liệu.
• Độ rộng xung: Là khoảng thời gian tồn tại của mỗi xung điện, đơn vị tính thường là µs hoặc ms. Thông số ảnh hưởng đến cách dòng điện tác động lên các mô và khả năng kích thích thần kinh, cơ.
• Cường độ: Là mức mạnh – yếu khi dòng điện tác động vào cơ thể. Cường độ cần được điều chỉnh dựa trên mục tiêu điều trị và khả năng dung nạp của từng người. 

Ba thông số cần điều chỉnh dựa theo mục tiêu điều trị, vị trí đặt điện cực và tình trạng thực tế của từng người bệnh. Thông số tối ưu sẽ tăng hiệu quả và hạn chế cảm giác khó chịu, rủi ro tác dụng phụ cho người bệnh.

Các dòng điện xung trị liệu thường dùng 

Trong vật lý trị liệu – phục hồi chức năng, các dòng điện xung có nhiều dạng và đem lại hiệu quả khác nhau. Tham khảo các dòng điện xung trị liệu phổ biến như:

TENS 

Là dòng xung kích thích các dây thần kinh cảm giác, chủ yếu hỗ trợ giảm đau, không gây co cơ mạnh. Điều chỉnh tần số và chế độ xung khác nhau sẽ tạo ra các cơ chế giảm đau khác nhau. Dòng TENS thường chỉ định hỗ trợ kiểm soát đau cơ xương khớp, đau sau chấn thương hoặc một số tình trạng đau mạn tính, tùy nguyên nhân và đánh giá của chuyên môn.

Dải tần số của dòng TENS thường dao động trong khoảng 2 – 150Hz, tùy chế độ. TENS tần số cao thường sử dụng khoảng 50 – 150Hz; tần số thấp thường khoảng 2 – 10Hz.

Medicalexpo

NMES / EMS — kích thích co cơ

NMES / EMS là một trong các dòng điện xung giúp kích thích dây thần kinh vận động, tạo co cơ chủ động từ đó duy trì hoạt động cho cơ, hạn chế teo cơ. Chỉ định của dòng điện xung này áp dụng cho trường hợp người bệnh yếu cơ, giảm hoạt động cơ sau bất động, sau phẫu thuật hay kết hợp tập vận động chủ động. 

Tần số dòng NMES / EMS sử dụng thường dao động trong khoảng 20 – 50Hz để tạo co cơ tính chất tương đối liên tục. Tùy theo nhóm cơ cần kích thích và mục tiêu điều trị mà tần số có thể điều chỉnh ở dải dao động phù hợp.

Dòng giao thoa 

Trong điều trị bằng các dòng điện xung, dòng giao thoa có tác dụng kích thích thần kinh ngoại biên, hỗ trợ giảm đau, tăng tuần hoàn và giảm phù nề. Chỉ định sử dụng dòng giao thoa áp dụng trong điều trị đau cơ xương khớp, cơ cứng/co thắt cơ, giảm vận động hay phù nề.  

Dòng giao thoa sử dụng hai dòng trung tần, thường khoảng 4.000Hz, tạo ra tần số giao thoa thấp hơn. Máy thường cho phép lựa chọn tần số giao thoa khoảng 1 – 150Hz hoặc rộng hơn tùy thiết bị.

Dòng Diadynamic 

Dòng Diadynamic cũng tác động lên thần kinh ngoại biên, tác dụng chính là giảm đau và kích thích tuần hoàn ở vùng điều trị. Khi tác động dòng xung này có thể tạo ra kích thích rõ và gây cảm giác khó chịu hơn dòng TENS. Chỉ định áp dụng trong điều trị đau cơ xương khớp, đau tại chỗ hay rối loạn tuần hoàn ngoại vi.

Tần số dòng Diadynamic sử dụng dòng xoay chiều hình sin 50Hz làm dòng mang, sau đó chỉnh lưu thành các dạng dòng đơn pha. Hai dạng cơ bản thường gặp là MF 50Hz và DF 100Hz; xung có thời gian khoảng 10ms.

Dòng Russian

Để kích thích thần kinh vận động, trong số các dòng điện xung có thể sử dụng dòng Russian tạo co cơ mạnh. Điểm nổi bật dòng Russian là dòng trung tần tạo cảm giác thoải mái, dễ chịu hơn kích thích từ dòng tần số thấp. Trong các bài tập sức mạnh cơ, thúc đẩy co cơ chủ động người bệnh thường được chỉ định dòng điện này. 

Tần số dòng Russian sử dụng dòng xoay chiều trung tần 2.500Hz, được chia thành các tần số kích thích ở 50Hz. Ở mỗi chu kỳ kích thích, dòng điện sẽ bật 10ms (phóng xung) và nghỉ 10ms.

Dòng xung vuông / xung tam giác, dòng Faradic

Các dòng điện xung trị liệu này thường áp dụng để kích thích thần kinh vận động, tạo co cơ. Từ đó hỗ trợ người bệnh phục hồi vận động, hạn chế teo cơ và việc sử dụng dòng xung nào sẽ phụ thuộc vào tình trạng thần kinh cơ cũng như khả năng đáp ứng của người bệnh. 

Không có một tần số duy nhất cho nhóm các dòng xung này vì thông số phụ thuộc vào dạng xung, độ rộng xung và mục tiêu kích thích. Dòng Faradic cổ điển thuộc nhóm dòng xung ngắn, trong khi xung vuông và xung tam giác có thể được tạo ra với nhiều thông số khác nhau trên các máy điện trị liệu.

Bảng so sánh 

Lưu ý: Dải tần số chỉ là giá trị điển hình, không phải thông số bắt buộc cho mọi thiết bị. Trong điều trị bằng các dòng điện xung, hiệu quả còn phụ thuộc vào độ rộng xung, cường độ, dạng sóng, chu kỳ bật – nghỉ, vị trí điện cực và mục tiêu điều trị.

Các dòng điện xung trị liệu sẽ có những đặc điểm và mục tiêu tác động khác nhau. Lựa chọn đúng dòng điện, thông số và cách sử dụng đóng vai trò quan trọng trong các liệu trình vật lý trị liệu – phục hồi chức năng. Với tính ứng dụng linh hoạt, máy điện xung hiện cũng là thiết bị phổ biến tại nhiều cơ sở vật lý trị liệu và phục hồi chức năng.

Với bất kỳ nhu cầu tìm kiếm máy điện xung và các thiết bị vật lý trị liệu – phục hồi chức năng, liên hệ trực tiếp hotline 0988086003 Thiết bị y tế Hải Minh để được tư vấn dòng máy phù hợp với nhu cầu sử dụng và quy mô cơ sở.

FAQs

Điều trị bằng xung điện có tốt không?

Có. Các dòng điện xung khi được chỉ định với trường hợp bệnh phù hợp và điều chỉnh thông số hợp lý sẽ hỗ trợ giảm đau, kích thích cơ và phục hồi chức năng hiệu quả.

TENS là gì, khác EMS thế nào?

TENS là kích thích điện thần kinh qua da, chủ yếu được sử dụng để hỗ trợ giảm đau. EMS là kích thích điện cơ, tạo kích thích lên thần kinh vận động nhằm gây co cơ và hỗ trợ duy trì hoặc cải thiện hoạt động cơ.

Ai chống chỉ định điện xung?

Không phải ai cũng phù hợp với điện xung. Chống chỉ định các dòng điện xung cho những người bệnh có máy tạo nhịp tim hoặc thiết bị điện tử cấy ghép, vùng có tổn thương da hoặc mất cảm giác và một số tình trạng đặc biệt khác.

Điện xung có đau không? Bao lâu thì có tác dụng?

Thông thường điện xung không gây đau nếu được cài đặt đúng thông số. Người bệnh có thể cảm thấy tê, châm chích hoặc co cơ tùy phương pháp. Nếu xuất hiện đau, bỏng rát hoặc khó chịu rõ rệt, cần báo ngay cho kỹ thuật viên để điều chỉnh. 

Thời gian đáp ứng tùy mục tiêu điều trị và tình trạng của từng người. Có người có thể cảm nhận hiệu quả ngay nhưng có người cần thực hiện hết một liệu trình mới thấy cải thiện.