Đau vai sau đột quỵ: Nguyên nhân, bán trật khớp vai và cách điều trị

Đau vai là biến chứng thường gặp sau đột quỵ, làm hạn chế vận động tay, ảnh hưởng đến sinh hoạt và làm chậm quá trình phục hồi chức năng. Tình trạng đau vai có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như các tổn thương mô mềm hoặc sai lệch tư thế khi vận động. Hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và phương pháp điều trị đai vai sau đột quỵ sẽ giúp lựa chọn hướng can thiệp phù hợp, hạn chế biến chứng kéo dài.

Đau vai sau đột quỵ là gì? 

Đau vai sau đột quỵ là tình trạng đau nhức xuất hiện ở khớp vai bên bị liệt hoặc yếu, thường gặp trong quá trình phục hồi chức năng. Cơn đau có thể xuất hiện khi vận động, thay đổi tư thế hoặc ngay cả khi nghỉ ngơi, hạn chế tầm vận động của tay và ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.

Nguyên nhân gây đau khớp vai sau đột quỵ

Đau vai sau đột quỵ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, liên quan đến tình trạng yếu liệt, rối loạn trương lực cơ và các tổn thương tại khớp vai, cụ thể:

Bán trật khớp vai do yếu, liệt mềm cơ quanh vai

Sau đột quỵ, các cơ có nhiệm vụ giữ ổn định khớp vai bị suy yếu hoặc liệt mềm, khiến chỏm xương cánh tay không được cố định đúng vị trí trong ổ khớp. Trọng lượng cánh tay kéo xuống có thể gây bán trật khớp vai, dẫn đến đau khi di chuyển hoặc nâng đỡ tay.

Co cứng cơ và mất cân bằng cơ quanh vai

Tình trạng tăng trương lực cơ sau đột quỵ khiến một số nhóm cơ quanh vai co cứng, trong khi các nhóm cơ đối kháng hoạt động yếu hơn. Sự mất cân bằng này làm thay đổi cơ chế vận động của khớp vai, gây đau, hạn chế tầm vận động và khó khăn khi tập luyện.

Tổn thương phần mềm: viêm gân, chóp xoay, vai đông cứng

Ít vận động hoặc vận động khớp vai sai tư thế gây tổn thương các cấu trúc phần mềm quanh vai. Người bệnh sẽ gặp tình trạng viêm gân, tổn thương chóp xoay hoặc viêm dính bao khớp (vai đông cứng), đai vai sau đột quỵ và giảm khả năng vận động.

Hội chứng đau vùng phức tạp 

Hội chứng đau vùng phức tạp (CRPS) hay loạn dưỡng giao cảm phản xạ, có thể xuất hiện sau đột quỵ, ảnh hưởng đến bàn tay và cánh tay bên liệt. Biểu hiện đặc trưng là các cơn đau kéo dài, vai sưng phù, thay đổi màu sắc da và tăng nhạy cảm khi chạm.

Đau thần kinh trung ương và rối loạn cảm giác

Tổn thương đường dẫn truyền cảm giác trong não sau đột quỵ cũng là nguyên nhân gây ra các cơn đau thần kinh trung ương. Cảm giác đau vai đi kèm bỏng rát, châm chích hoặc tê buốt sẽ khiến người bệnh khó chịu.

Bệnh lý vai có sẵn trước đột quỵ

Những bệnh lý như thoái hóa khớp vai, viêm quanh khớp vai hoặc tổn thương chóp xoay từ trước có thể tái phát đau sau đột quỵ. Tình trạng yếu liệt và giảm vận động cũng khiến tổn thương trở nên nghiêm trọng hơn, ảnh hưởng đến quá trình phục hồi chức năng.

Dấu hiệu đau vai sau tai biến

Đau vai sau đột quỵ có nhiều mức độ khác nhau và có thể nhận biết thông qua các dấu hiệu đặc trưng là các cơn đau đi kèm nhiều vấn đề:

• Đau âm ỉ hoặc đau nhói ở khớp vai bên liệt, đau tăng khi vận động hoặc thay đổi tư thế.
• Đau khi nâng hoặc xoay cánh tay dẫn tới khó thực hiện các động tác đưa tay lên cao, dang tay hoặc xoay vai.
• Khớp vai bị cứng, khó vận động chủ động và thụ động, ảnh hưởng đến các hoạt động sinh hoạt.
• Sưng phù vùng vai, cánh tay hoặc bàn tay đi kèm cảm giác nóng, thay đổi màu sắc da hoặc tăng nhạy cảm khi chạm.
• Yếu cơ và giảm khả năng kiểm soát cánh tay khiến khó nâng đỡ, giữ hoặc phối hợp vận động tay bên liệt.
• Đau tăng khi nằm nghiêng hoặc về đêm, đau xuất hiện khi nghỉ ngơi, gây khó ngủ và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Cách điều trị đau vai sau đột quỵ 

Điều trị đau vai sau đột quỵ cần kết hợp nhiều phương pháp nhằm kiểm soát cơn đau, cải thiện tầm vận động và phục hồi chức năng chi trên. Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng hiện là phương pháp hiệu quả, giúp duy trì độ linh hoạt của khớp, tăng cường sức mạnh cơ và hạn chế các biến chứng do bất động kéo dài.

Lượng giá trước điều trị

Trước khi xây dựng phác đồ, người bệnh cần được thăm khám và đánh giá tình trạng khớp vai, mức độ đau, trương lực cơ, sức cơ và tầm vận động. Bác sĩ, kỹ thuật viên có thể sử dụng các máy lượng giá chức năng vận động, thiết bị đo tầm vận động khớp (ROM), máy đo sức cơ và các thang điểm đánh giá đau để có kết quả chính xác.

Tập vận động đúng tầm, kéo giãn nhẹ nhàng

Phục hồi chức năng đau vai sau đột quỵ cần người bệnh phối hợp tập luyện các bài tập vận động thụ động, chủ động có trợ giúp và chủ động trong giới hạn không gây đa. Đồng thời kết hợp kéo giãn nhẹ nhàng để giảm căng cơ, giảm áp lực lên các cấu trúc quanh khớp,  hạn chế co rút và cứng khớp. Các dụng cụ, thiết bị tập vận động chuyên khoa như ròng rọc tập vai, thanh tập vận động, bàn tập và máy tập chi trên.

Đai đỡ vai và dán băng hỗ trợ

Đai đỡ vai là dụng cụ giúp nâng đỡ cánh tay, hạn chế tình trạng kéo trễ và giảm nguy cơ bán trật khớp vai ở người bệnh liệt mềm. Băng dán cơ cũng được sử dụng phổ biến để hỗ trợ ổn định khớp, cải thiện cảm giác và giảm khó chịu khi vận động.

Kích thích điện thần kinh cơ (NMES/FES)

Sử dụng máy điện xung, máy điện trị liệu tác động các xung điện có kiểm soát, kích thích dây thần kinh vận động và các nhóm cơ quanh vai co lại. Từ đó hỗ trợ tăng cường hoạt động cơ, cải thiện khả năng kiểm soát vận động, ổn định khớp vai và hạn chế tình trạng teo cơ do bất động kéo dài. Lưu ý quan trọng khi thực hiện kỹ thuật là phải lựa chọn vị trí điện cực, cường độ và thời gian kích thích phù hợp theo tình trạng từng người bệnh.

Thuốc, tiêm và các can thiệp chuyên sâu

Dùng thuốc hay tiêm cũng là một trong những phương pháp phổ biến điều trị đau vai sau đột quy. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau, thuốc chống viêm hoặc thuốc giãn cơ tùy theo nguyên nhân và mức độ đau. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc kéo dài có thể gây tác dụng phụ ảnh hưởng chức năng gan, thận hoặc gây buồn ngủ, chóng mặt. 

Với trường hợp đau nặng, kéo dài hoặc không đáp ứng điều trị thông thường, người bệnh cân nhắc tiêm nội khớp, tiêm botulinum toxin hoặc các can thiệp chuyên sâu theo chỉ định.

Sóng xung kích, châm cứu và phương pháp hỗ trợ khác

Bên cạnh các phương pháp trên, để cải thiện đau vai sau đột quỵ còn có thể áp dụng các phương pháp gồm:

• Sóng xung kích: Tạo các xung áp lực truyền vào mô, hỗ trợ giảm đau, cải thiện tuần hoàn tại chỗ và thúc đẩy quá trình phục hồi mô mềm 
• Điện châm: Kết hợp châm cứu với dòng điện kích thích qua kim châm, hỗ trợ giảm đau, điều hòa hoạt động thần kinh cơ và cải thiện tình trạng co cứng cơ.
• Nhiệt trị liệu: Tác động nhiệt nóng giãn cơ, tăng tuần hoàn tại chỗ và giảm cảm giác căng cứng quanh khớp vai.
• Liệu pháp gương: Sử dụng hình ảnh phản chiếu của tay lành để tạo kích thích thị giác, hỗ trợ não bộ tái tổ chức hoạt động thần kinh và cải thiện khả năng vận động chi trên.
• Hoạt động trị liệu: Hướng dẫn người bệnh luyện tập các hoạt động sinh hoạt hàng ngày nhằm cải thiện khả năng sử dụng cánh tay bên liệt một cách an toàn và hiệu quả.

Thiết bị hỗ trợ điều trị đau vai sau đột quỵ tại cơ sở PHCN

Tại các cơ sở phục hồi chức năng, việc trang bị thiết bị chuyên khoa giúp điều trị đau vai sau đột quỵ hiệu quả. Các thiết bị phổ biến gồm hai nhóm chính: thiết bị điều trị triệu chứng và thiết bị hỗ trợ tập vận động.

Nhóm thiết bị điều trị triệu chứng

Nhóm thiết bị tập trung hỗ trợ giảm đau, giảm co cứng cơ, cải thiện tuần hoàn và thúc đẩy phục hồi đau vai sau đột quỵ:

• Giảm đau, kích thích hoạt động thần kinh cơ quanh vai: Máy điện xung, máy điện châm
• Giảm viêm, thúc đẩy phục hồi mô mềm: Máy siêu âm, máy laser 
• Giãn cơ, giảm co cứng: Máy nhiệt trị liệu, máy sóng ngắn, máy từ trường
• Giảm đau tại chỗ: Máy sóng xung kích chỉ định sử dụng trong một số trường hợp
• Tăng tuần hoàn, giảm phù: Máy nén ép sử dụng cho người bệnh có tình trạng phù chi trên 

Nhóm thiết bị hỗ trợ tập vận động

Nhóm thiết bị giúp người bệnh duy trì tầm vận động khớp vai, cải thiện sức cơ, khả năng phối hợp và kiểm soát vận động chi trên:

• Hỗ trợ vận động và tăng sức mạnh cơ: Thiết bị tập chuyên khoa, bàn tập PHCN, khung tập PHCN thực hiện bài tập chủ động, thụ động có trợ giúp.
• Hỗ trợ vận động lặp lại: Robot tập phục hồi chức năng, máy tập CPM vận động theo chương trình cài đặt tích hợp sẵn
• Cải thiện khả năng di chuyển và thăng bằng: Máy tập đi hỗ trợ kiểm soát tư thế, góp phần cải thiện chức năng vận động tổng thể.
• Theo dõi và đánh giá tiến triển: Máy lượng giá chức năng vận động và thiết bị Biofeedback đo lường, điều chỉnh bài tập phù hợp.

Câu hỏi thường gặp 

Đau vai sau đột quỵ bao lâu thì khỏi?

Thời gian hồi phục đau vai sau đột quỵ phụ thuộc vào nguyên nhân gây đau, mức độ tổn thương và khả năng đáp ứng điều trị của từng người bệnh. Một số trường hợp cải thiện sau vài tuần, nhưng những trường hợp tổn thương nặng có thể cần vài tháng.

Bị đau khớp vai sau đột quỵ có nên chườm nóng không?

Có thể chườm ấm nếu bị co cứng cơ, căng cơ nhưng không viêm cấp hay rối loạn cảm giác. Cần kiểm soát nhiệt độ, thời gian chườm để tránh bỏng nhiệt.

Bán trật khớp vai sau tai biến có cần phẫu thuật không?

Bán trật khớp vai sau tai biến không cần phẫu thuật, có thể cải thiện bằng đai đỡ vai, định vị tư thế và phục hồi chức năng phù hợp. Phẫu thuật chỉ được cân nhắc trong một số trường hợp khi tổn thương nghiêm trọng hoặc không đáp ứng các điều trị bảo tồn.

Kết luận

Điều trị đau vai sau đột quỵ cần kết hợp kiểm soát đau, bảo vệ khớp vai và phục hồi vận động theo tình trạng của từng người bệnh. Bên cạnh các phương pháp tập luyện, việc lựa chọn thiết bị hỗ trợ phù hợp cũng góp phần nâng cao hiệu quả can thiệp tại cơ sở PHCN. 

Liên hệ Hải Minh qua hotline 0988086003 để được tư vấn lựa chọn và setup thiết bị cho phòng khám, cơ sở y tế theo yêu cầu.